Lập lại trật tự cho lĩnh vực trang thông tin điện tử và mạng xã hội trực tuyến đang hoạt động khá lộn xộn, bát nháo và "xập xí xập ngầu" hiện nay là mục tiêu chính của Dự thảo thông tư về "Hướng dẫn hoạt động quản lý trang thông tin điện tử và dịch vụ mạng xã hội trực tuyến", dự kiến ban hành vào tháng 12 tới đây.
(Nguồn: kotsi.com)
Theo Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thông Đỗ Quý Doãn, việc xây dựng và ban hành một thông tư hướng dẫn có ý nghĩa rất quan trọng, bởi nó sẽ tạo điều kiện cho sự phát triển của chính lĩnh vực thông tin điện tử và mạng xã hội trực tuyến. Thông tư sẽ làm rõ thêm những khái niệm, những quy định mà Nghị định 97 về quản lý, cung cấp, sử dụng Interrnet và thông tin điện tử trên Internet chưa có điều kiện làm rõ. Từ đó, các nhà quản lý sẽ dễ dàng kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý các hành vi sai phạm hơn, điều mà hiện nay họ chưa thể làm được vì chưa có những chế tài và quy định cụ thể.
Một thực tế hiện nay là rất nhiều website đã "lách luật" khi đăng tải thông tin, thậm chí vận hành như một tờ báo điện tử, dù khi đăng ký với cơ quan Nhà nước, họ chỉ kê khai là trang tin điện tử bình thường. Những trang tin này cũng cử người đi viết bài, lấy tin, tự xưng là phóng viên báo, cũng tổng hợp lại tin từ các báo đài khác, nhưng những nhà quản lý lại không thể "tuýt còi" vì trong Nghị định 97, chưa có sự tách bạch rạch ròi giữa khái niệm trang tin điện tử bình thường với trang tin điện tử tổng hợp hay báo điện tử. Tương tự, hoạt động của một loại hình mới là mạng xã hội trực tuyến cũng đang khá lộn xộn, mang nhiều tính tự phát vì chưa có hành lang pháp lý để nương theo.
Chính vì vậy, 11 điều của thông tư "Hướng dẫn quản lý trang thông tin điện tử và dịch vụ mạng xã hội trực tuyến" đều nhằm tập trung vào mục đích "xác định xem trang tin điện tử nào là tổng hợp, cần phải xin phép và được cấp phép để hoạt động". Theo ông Lưu Vũ Hải, Cục trưởng Cục Phát thanh - Truyền tình và Thông tin, Bộ TT&TT, đại diện của ban soạn thảo thì điểm mới nhất của thông tư là việc các trang thông tin điện tử, một khi đã trích dẫn, đăng tải lại thông tin từ các nguồn báo chí chính thống khác, trên một hoặc nhiều lĩnh vực chính trị, xã hội, văn hóa... thì về thực chất, chính là trang thông tin điện tử tổng hợp. Do đó, chúng sẽ cần được quản lý và cấp phép như đối với trang thông tin điện tử tổng hợp.
Chỉ trong trường hợp trang thông tin giới thiệu đơn thuần về chính bản thân DN, tổ chức, các sản phẩm, dịch vụ do họ cung cấp... nhưng không trích dẫn lại thông tin trên báo chí mới không cần phải xin phép cơ quan hữu trách. Tuy nhiên, nếu những DN, tổ chức này muốn cung cấp thêm thông tin tổng hợp để làm phong phú thêm cho nội dung website, thì họ sẽ vẫn phải xin cấp phép như với trang thông tin điện tử tổng hợp.
Trước đây, theo cách hiểu của nghị định, thông tin tổng hợp là phải đăng tải đầy đủ cả về 4 lĩnh vực là chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhưng theo dự thảo, chỉ cần thông tin được lấy lại từ "nhiều nguồn thông tin, hoặc nhiều thể loại tin bài khác nhau" về một trong bốn lĩnh vực cũng đã được coi là thông tin tổng hợp. Cách hiểu này sẽ khiến cho phạm vi, đối tượng chịu sự tác động của thông tư mở ra rất rộng. "Nếu không phân định được rõ ràng giữa các hình thức thông tin này thì dễ dẫn tới tình trạng không quản lý được, lách luật, đăng tin bát nháo....", ông Hải nhấn mạnh.
Một lĩnh vực rất mới là mạng xã hội trực tuyến cũng đã góp mặt trong dự thảo thông tư. Chia sẻ về vấn đề này, ông Hải cho biết thời gian gần đây đã có nhiều DN trong nước xin được cấp phép cung cấp dịch vụ mạng xã hội. Tuy nhiên, Bộ TT&TT chưa thể cấp được giấy phép vì phải chờ thông tư có hiệu lực. Do đó, một số mạng xã hội Việt như tamtay.vn, mạng xã hội của Vinagame hiện vẫn hoạt động theo kiểu “thử nghiệm” trong khi chờ giấy phép.
Việc "thử nghiệm" phân cấp cho hai Sở TT&TT Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh trong việc cấp phép trang tin điện tử tổng hợp cũng là một điểm đáng chú ý của dự thảo. Theo ông Hải, chủ trương phân cấp này sẽ giúp giảm tải cho Cục PT-TH và thông tin điện tử, đồng thời đẩy nhanh quy trình thẩm định hồ sơ xin cấp phép. Các sở sẽ trực tiếp nhận, thẩm định và cấp phép cho những hồ sơ hợp lệ của các tổ chức trong nước, các DN đang hoạt động tại địa phương.
Xôn xao chuyện "xin phép"
Có khá nhiều ý kiến tỏ ra băn khoăn trước những nội dung và quy định mới của dự thảo thông tư. "Phản biện đầu tiên", ông Phạm Ngọc Thúy, Phó GĐ Trung tâm thông tin – Bộ Công thương cho rằng, một số điều trong dự thảo "quy định chặt quá khéo lại thành không quản lý được". Ông Thúy có viện dẫn lại quá khứ, khi Internet mới phát triển tại Việt Nam, khi đó, Bộ Văn hóa - Thông tin ra quy định mọi website đưa lên đều phải xin phép Bộ, khiến cho rất nhiều website đã lách luật bằng cách đăng ký tên miền nước ngoài. Việc thông tư siết chặt quản lý với các trang thông tin điện tử, do đó theo ông Thúy, sẽ phải tiến hành rất khéo và xác đáng để tránh "lịch sử lặp lại".
Một điểm nữa khiến không chỉ ông Thúy mà rất nhiều đại biểu khác cảm thấy khúc mắc là quy định của thông tư về việc "các trang thông tin điện tử khi trích dẫn nguồn tin hợp pháp, phải thỏa thuận trước với các đơn vị là chủ nguồn tin và được họ chấp thuận bằng văn bản". Trong khi đó, Nghị định 97 chỉ yêu cầu đơn giản hơn là nguồn tin phải được trích dẫn hợp pháp, có nêu rõ tên tác giả, tên cơ quan của nguồn tin, thời gian đăng phát thông tin đó.
Ông Thúy tin rằng quy định này là không khả thi, bởi nếu một trang tin tổng hợp từ hàng chục nguồn khác nhau thì cũng đồng nghĩa với việc họ phải thỏa thuận, xin phép hàng chục tổ chức, cơ quan báo chí khác nhau. Việc làm này quá tốn thời gian và công sức, trong khi hiệu quả thu được chưa chắc đã nhiều. "Theo tôi, có nguồn tin hợp pháp là trích dẫn, đăng tải rõ ràng. Còn sự vi phạm bản quyền đã có Luật Báo chí xử lý", ông Thúy kết luận.
Trả lời trước ý kiến này, ông Hải cho biết ban soạn thảo đưa ra quy định này nhằm mục đích giảm thiểu trách nhiệm cho những người dẫn lại thông tin, bởi trên thực tế, có nhiều trường hợp cơ quan đăng tải bản tin đầu nguồn đã rút tin xuống khi phát hiện bản tin có sai phạm, song các nơi lấy lại vẫn không hay biết và vẫn giữ nguyên bản tin trên trang. "Khi nảy sinh vấn đề thì ai sẽ bị xử lý, nơi đăng tin đầu tiên hay những nơi lấy lại? Nếu nguồn tin đầu tiên đã kịp sửa sai thì những nơi vẫn tiếp tục hiển thị thông tin sai phạm đó có thể bị liên đới xử lý. Nhưng nếu như giữa hai bên đã có thỏa thuận, cơ quan quản lý sẽ chỉ tập trung xử lý nguồn tin đầu tiên mà thôi. Đây là giải pháp để bảo vệ các trang tin điện tử tổng hợp khi họ trích dẫn lại thông tin".
Mặc dù vậy, đại diện của Sở TT&TT Nam Định vẫn bảo vệ ý kiến ngược lại cho rằng: "Trong thực tế, kể cả giữa các cơ quan báo chí với trang tin tổng hợp có thỏa thuận với nhau, chưa chắc họ rút tin xuống mà đã báo cho các nơi khác. Vì thế việc thỏa thuận là không cần thiết". Ông này cũng khẳng định việc xin phép 100% nguồn tin khi đăng tải lại là "bất khả thi, vì như thế cả năm chúng tôi chỉ nguyên đi xin phép các nơi cũng hết thời gian!".
"Khó quá!"
Đại diện của Sở TT&TT Lâm Đồng đã công khai thốt lên như vậy ngay tại hội thảo về quy định "Trang tin của các tổ chức, cơ quan đoàn thể nếu trích dẫn nguồn tin chính thống thì cũng phải coi là trang tin điện tử tổng hợp, phải được cấp phép và chịu sự quản lý".
Hiện tại, hầu như ban ngành, tỉnh ủy, thành ủy cho đến xã, huyện nào cũng có thể lập website riêng. Việc những website này lấy lại tin tức từ báo chí trung ương và địa phương là chuyện rất phổ biến. Nếu áp theo thông tư thì rõ ràng, tỷ lệ vi phạm là gần như tuyệt đối, trong khi các sở TT&TT địa phương không được quyền cấp giấy phép hoạt động cho trang tin điện tử tổng hợp. "Không được quyền cấp phép thì cũng không được quyền thu hồi giấy phép và xử phạt", vị này bình luận.
Một số đại biểu khác cũng có những băn khoăn tương tự: "Nếu theo thông tư này thì mọi trang web của các sở ngành đều phải xin phép hoạt động với tư cách trang tin điện tử tổng hợp?", ông Đỗ Thanh, Giám đốc Sở TT&TT Thanh Hóa thắc mắc.
Hay như câu hỏi của đại biểu đến từ Sở TT&TT Bắc Giang thì: "Ở các địa phương, ra trang thông tin điện tử là một nhu cầu. Tại Bắc Giang, các huyện đều có website riêng, hoàn toàn biên tập lại các tin thời sự, an ninh quốc phòng trong khu vực. Vậy thì phải xếp họ vào loại nào, có quản lý, cấp phép hay không?".
Quy trình cấp phép nhiêu khê có thể đẩy nhiều DN đến chỗ đăng ký trang tin điện tử dưới tên miền nước ngoài. Khi đó Sở TT&TT có thể quản lý và xử phạt được không? Nhiều tổ chức thành lập từ những năm 30-40 của thế kỷ trước như Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ thì quyết định thành lập, một trong số những giấy tờ thiết yếu để xin cấp phép hoạt động của trang tin điện tử tổng hợp, là không thể tìm được. Vậy chẳng lẽ hồ sơ của những tổ chức này sẽ bị "loại ngay từ vòng đầu"? Đại diện Sở TT&TT Thái Bình chất vấn.
Trước những ý kiến đóng góp của các đại biểu, Thứ trưởng Đỗ Quý Doãn thừa nhận một thực tế đang có tại Việt Nam là: "Nhiều nơi xin phép đàng hoàng còn khổ hơn cả những nơi trốn phép, không xin phép. Thường thì những vi phạm quá đáng lắm mới bị "tuýt còi", thế nên những website không xin phép vẫn cứ ngang nhiên tồn tại, còn các website chính thống lại bị nhắc nhở, kiểm tra thường xuyên".
Tuy nhiên, ông Doãn khẳng định "sự phân biệt khó giữa trang tin điện tử thông thường với trang tin điện tử tổng hợp là do suốt thời gian qua, các website đã hoạt động trong tình trạng chưa có quy định rõ ràng, dẫn tới việc sai về phạm vi mục đích, chức năng và bản chất của loại hình mà không biết. Đó là chưa kể nhiều website còn cố tình lợi dụng việc thiếu thông tư hướng dẫn để "xập xí xập ngầu": Trang tin điện tử mà hoạt động như báo điện tử".
Mặc dù vậy, Thứ trưởng thừa nhận "thủ tục phải càng đơn giản càng tốt" và góp ý với ban soạn thảo thông tư nên cân nhắc lại quy định về việc xin phép. Bởi như lời Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã chỉ đạo thì mọi quy định phải "dễ làm, dễ thực hiện", tránh tình trạng "soạn văn bản đọc lên thấy hay nhưng không khả thi".