Theo Tổng cục Hải quan, chương trình thí điểm mô hình hải quan điện tử tại TP Hồ Chí Minh và Hải Phòng đã bước đầu thu được kết quả tốt, hầu hết các doanh nghiệp (DN) và đối tượng tham gia xuất nhập khẩu đều đánh giá cao mô hình này. Trong thời gian tới, Tổng cục sẽ triển khai mạnh thí điểm hải quan điện tử giai đoạn II, sau đó sẽ mở rộng tới các Cục Hải quan trọng điểm trong năm 2008.

Theo nhận xét của Tổng cục Hải quan, việc thí điểm thủ tục hải quan điện tử bước đầu đạt được mục tiêu đã đề ra. Quá trình triển khai thí điểm, thủ tục hải quan điện tử cho thấy đã giảm đáng kể thời gian thông quan (từ 5-10 phút đối với luồng xanh, đối với luồng vàng từ 20 - 30 phút, đối với luồng đỏ phụ thuộc vào thời gian kiểm tra hàng hóa tại Chi cục. Tỷ lệ các lô hàng được phân vào luồng xanh, vàng, đỏ là: 56%, 40%, 4%), giảm giấy tờ, doanh nghiệp chủ động trong khai báo, đặc biệt giảm sự tiếp xúc giữa doanh nghiệp với công chức hải quan, qua đó góp phần giảm sách nhiễu, phiền hà và tiêu cực của Hải quan.

Sau những thành công của việc thí điểm hải quan giai đoạn đầu, Tổng cục Hải quan đã tập trung đánh giá tình hình và khẩn trưởng triển khai việc thực hiện thí điểm hải quan điện tử (HQĐT) giai đoạn II. Theo ông Đặng Hạnh Thu, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan, sau một thời gian ngắn triển khai thí điểm giai đoạn II tại thành phố Hải Phòng và thành phố Hồ Chí Minh, các Chi cục hải quan địa phương đã tiếp nhận, xử lý thông quan được trên 200 tờ khai, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đăng ký thông quan hàng hóa bằng HQĐT kịp thời.

Tuy nhiên, trên thực tế có 2 vướng mắc nảy sinh. Một là vấn đề cải cách hiện đại hóa nói chung và thủ tục HQĐT nói riêng còn hạn chế, dẫn đến việc phối hợp trong thực hiện thủ tục HQĐT giữa các Chi cục hải quan cửa khẩu chưa khép kín từ trước đến sau thông quan, khó quản lý nếu có rủi ro xảy ra. Hai là mức độ tự động hóa của hệ thống HQĐT phụ thuộc nhiều vào việc chuẩn hóa, mã hóa danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu phải quản lý, trong khi thông tin về chính sách mặt hàng lại do các Bộ, ngành liên quan chậm ban hành, chưa chuẩn hóa; Chính phủ chưa điện tử hóa, nên hầu hết các thông tin, số liệu đều bằng công văn, khó chuyển hóa thành dữ liệu điện tử.

Tuy còn những khó khăn nhưng nhu cầu đăng ký của cộng đồng các doanh nghiệp làm thủ tục HQĐT hiện nay là rất lớn, chủ yếu là xin đăng ký mới, chứ không có doanh nghiệp nào xin rút. Hiện đã có khoảng 300 doanh nghiệp đăng ký chuyển tiếp từ giai đoạn I sang giai đoạn II, chủ yếu là các doanh nghiệp kỹ thuật cao, chế xuất, công nghiệp… có hạ tầng mạng phát triển.

Tuy nhiên, HQĐT vẫn đang trong giai đoạn vận hành thử nghiệm, nên phải sau thời điểm ngày 1/1/2008, mới có thể áp dụng rộng rãi đối với cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Mặt khác, việc triển khai thí điểm thủ tục hải quan điện tử chỉ mới áp dụng cho loại hình kinh doanh xuất nhập khẩu với số lượng doanh nghiệp tham gia và địa bàn áp dụng còn hạn chế (chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật tại hai Cục Hải quan thí điểm là TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng).