Rác điện tử đã cho mang lại bộn tiền cho các hãng tái chế. Nhưng quy trình tái chế rác điện tử không đúng đang gây ra mối nguy hiểm ngày càng lớn dần.
Kinh doanh đang rất phát đạt tại Supreme Asset Management & Recovery, một trong những hãng tái chế rác thải điện tử lớn nhất của Mỹ. Bên trong khu nhà xưởng, hàng tấn rác điện tử bao gồm màn hình PC, bàn phím, máy in, TV. Chúng chứa các chất độc hại như chì, thủy ngân và catmi. Các nhà sản xuất lớn như Panasonic và JVC đã phải trả tiền cho Supreme để họ tùy ý sử dụng các phế phẩm này, với điều kiện mọi việc phải được hoàn thành an toàn.
Nhưng trong khi ngành công nghiệp rác điện tử phát đạt – khoảng 1.200 công ty nhỏ tạo ra doanh thu hơn 3 tỷ USD năm ngoái – hình ảnh thân thiện môi trường của nó lại đang ngày càng xấu hơn. Năm tới, lượng rác điện tử có thể sẽ tăng mạnh. Vào tháng 2/2009, người Mỹ phải chuyển từ dịch vụ TV analog sang TV số. Do đó, dự đoán người tiêu dùng Mỹ sẽ phải bỏ đi một lượng khá lớn TV analog, vì vậy, rác TV sẽ tăng đột biến.
Supreme, được sáng lập và điều hành bởi một người đàn ông từng bị truy tố vì dính dáng đến đường dây ăn trộm máy tính hồi năm 2001, khẳng định họ xử lý rác điện tử đúng pháp luật sau khi vô hiệu hóa tất cả các chất độc. Nhưng một điều tra gần đây của Văn phòng Trách nhiệm chính phủ Mỹ (GAO) phát hiện “một hãng tái chế điện tử lớn ở New Jersey” (BusinessWeek xác định là Supreme) – là một trong 43 công ty Mỹ đã tìm cách bán rác điện tử xuất khẩu sang châu Á, một hành động vi phạm pháp luật. Tại Trung Quốc và nhiều nơi, rác điện tử bị phơi trần trụi để lấy vi mạch, đồng, bạc. Kim loại nguy hiểm chất đống gần nông trại hoặc nguồn nước, gây nguy hiểm cho đời sống dân cư ở đó.
Kể từ đầu những năm 1990, một thỏa thuận quốc tế là Hiệp định Basel đã cấm buôn bán chất thải nguy hiểm, nhưng Mỹ đã không phê chuẩn Hiệp định này. Tuy vậy, Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) đã áp dụng các quy định dân sự đi vào thực thi hồi tháng 1/2007, cấm các công ty Mỹ xuất khẩu màn hình và TV có ống tia catot (CRT), trừ phi được sự đồng ý của EPA và nước nhập khẩu. CRT chứa nhiều thủy ngân, catmi và các chất độc khác mà nếu không cẩn thận sẽ gây nguy hiểm cho trẻ em, cùng nhiều hiểm họa khác. Máu của trẻ em vùng nông thôn Guiyu, Trung Quốc, nơi lấy rác điện tử, chứa chì cao gấp hai lần mức cho phép của Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh Mỹ, theo nghiên cứu năm 2007 của trường Đại học Shantou (Trung Quốc).
Truyền thống vô trách nhiệm
BusinessWeek cho biết 7 cựu nhân viên của Supreme đã nói trong cuộc phỏng vấn với hãng rằng họ biết công ty bán màn hình lớn ra nước ngoài. Mặc dù vậy, Supreme nói họ “không phải là nhà xuất khẩu” rác điện tử.
Tuy vậy, phát hiện của GAO cho thấy ngành kinh doanh rác điện tử đang phát triển tràn lan. “90% các hãng tái chế đều nói dối”, Robert Houghton, Chủ tịch Redemtech, một hãng xử lý rác điện tử ở Columbus, Ohio, nói. “Ngành công nghiệp này có truyền thống vô trách nhiệm”, ông nói
Thomas L. Varkonyi, chủ sở hữu hãng tái chế Metal Recycling ở El Paso, nói những nhận xét của Houghton rất đúng. Bản thân ông cũng bán màn hình và bo mạch chủ đến Mehico. Và những công nhân Mehico lại mổ xẻ các loại rác này, lấy kim loại, linh kiện quý có thể bán lại cho người mua quốc tế.
Lợi nhuận cao, nguy hiểm lớn
Xuất khẩu rác điện tử mang lại nhiều cách kiếm tiền. Tại Hong Kong, trung tâm nhập khẩu rác điện tử của châu Á, một côngtenơ màn hình và TV chưa xử lý bán với giá 5.000 USD có thể mang lại lợi nhuận ròng 4.000 USD. Trong cuộc điều tra, các nhân viên của GAO đã giả đóng là những người nước ngoài tìm mua rác điện tử Mỹ, trong đó có màn hình CRT. Rất nhiều trong số 43 công ty Mỹ đã thể hiện sự mong muốn, sẵn sàng xuất khẩu hàng cho các nhân viên mật của GAO.
GAO nhấn mạnh rằng các quy định và nỗ lực của EPA không đủ bởi họ chỉ tập trung vào CRT, mà bỏ qua việc xuất khẩu các linh kiện điện tử nguy hiểm khác. Hơn nữa, GAO thêm rằng việc thực thi quy định của EPA tương đối ít ỏi.
EPA nói rằng họ tập trung giáo dục các nhà tái chế về CRT và bây giờ mới bắt đầu thực thi quy định nghiêm ngặt. Hồi tháng 8, họ đã phạt công ty Jet Ocean Technologies ở Chino (California) 32.500 USD vì bán một công-ten-nơ màn hình sang Hong Kong.
Những đống rác điện tử đang đặt ra vấn đề nghiêm trọng không chỉ tại thế giới đang phát triển mà cả ở Mỹ. Tháng 10/2007, một cơ sở của Supreme đã bán lại 37 tấn rác chưa pin lithium tại King & Queen Sanitary Landfill ở Little Plymouth (Mỹ). Pin lithium, dùng trong lapotp và các thiết bị xách tay khác, không được nằm trong bãi rác thông thường, bởi chúng có thể phát nổ. Một mối nguy khác là các bãi rác thải ra lượng lớn khí metan dễ cháy.