 |
| Bên trong một ILC ở Lào. |
Cô thiếu nữ 16 tuổi Dalavanh Katthiyavong mơ trở thành bác sĩ và tin rằng một chiếc máy tính sẽ giúp biến điều đó thành hiện thực, dù hiện cô phải dùng chung máy tính cùng 10 bạn khác với tốc độ nối mạng rùa bò.
"Em muốn học y khoa, và máy tính sẽ giúp việc học tập của em", cô gái nói. Mặc một chiếc sơ mi trắng cùng sarong truyền thống, Dalavanh nói thêm: "Trước đây thì chuyện học hành rất khó khăn. Nhưng bây giờ, em có thể tìm được mọi thứ", cô vừa nói vừa đưa tay chỉ vào màn hình máy tính.
Còn với Littana Sivilay, máy tính là thứ đưa cậu đến với thế giới. "Tôi có thể tìm hiểu thế giới mà không cần phải đi đâu cả", cậu thiếu niên 14 tuổi có mái tóc vuốt ngược lên nói. "Em cũng có thể học được nhiều điều về đất nước mình". Máy tính thôi thúc mong ước trở thành hướng dẫn viên du lịch của Littana.
Cả Dalavanh và Littana đang học tại trung tâm đào tạo từ xa của Savannakhat, một thành phố trải dài bên bờ sông Mekong và nằm ở phía tây nam Lào.
Tháng 7/2004, Trung tâm nghiên cứu phát triển quốc tế, với sáng kiến hỗ trợ của Microsoft, đã thiết lập một mạng lưới hỗ trợ các trung tâm đào tạo từ xa trên thế giới. Trung tâm có trụ sở tại Canada này làm việc với các nhà nghiên cứu của các nước đang phát triển trong các dự án có tính cộng đồng.
Savannakhat, cũng như cả nước Lào, hầu như có rất ít các mối liên hệ với thế giới bên ngoài. Lào là nước không có biển và là một trong những nước nghèo nhất châu Á. Với dân số vẻn vẹn 5,6 triệu người, không hệ thống đường sắt hay cảng biển, Lào thường bị các nhà đầu tư nước ngoài bỏ qua để tìm các thị trường lớn, nhiều lợi nhuận hơn.
Là thủ phủ của tỉnh có đông dân số nhất ở Lào, Savannakhat vẫn giữ một vẻ tĩnh lặng. Số xe đạp và gắn máy nhiều hơn hẳn lượng ôtô chạy trên những con đường đất hoặc rải sỏi mấp mô. Không có đèn tín hiệu giao thông. Khung cảnh của một ngã tư đông đúc nhất có thể được tả như sau: một phụ nữ đi bộ đội thúng dưa hấu trên đầu, vài con chó chạy loăng quăng, một quầy hàng vỉa hè bán thịt gà nướng than hồng, bên cạnh một hàng bán bánh mỳ có mấy đứa trẻ nhẩn nha chơi xung quanh.
Ở trung tâm thành phố là ngôi chùa Wat Sayaphoum, xây năm 1542, quanh đó là các tòa biệt thự kiểu Pháp nằm rải rác. Bao bọc thành phố là những cánh đồng lúa xanh ngắt, rừng và nhiều ngôi làng nhỏ và nghèo, có những làng không có điện và nước máy.
Bước chuyển của Lào đến với nền công nghệ phản ánh nhịp độ phát triển cùng với cái nghèo, và điều đó thể hiện rõ ở Savannakhat. Cả thành phố chỉ có một vài quán cà phê Internet, trước đây từng có nhiều hơn, nhưng một số quán đã chuyển sang kinh doanh game, bởi chi phí vào Internet quá đắt.
Vì thế, không có gì khó hiểu là Trung tâm đào tạo Internet (ILC) lại rất được yêu mến ở nơi này. Nó là một trong 4 trung tâm tương tự trên toàn quốc, là một phần của cao đẳng Savan - ngôi trường có lịch sử 45 năm và mỗi năm chiêu sinh 3.000 người. Tại ILC, số người muốn học nhiều hơn số máy tính nhân với số ca học mỗi ngày. Thực tế là trong suốt 6 năm hoạt động vừa rồi, số học viên của ILC ngày càng tăng, giám đốc Phommady Chanthamavong cho biết.
"Chúng tôi cần những phòng học lớn hơn, nhiều máy tính hơn. Chúng tôi không có đủ phương tiện cho các sinh viên đang muốn theo học". Mỗi máy tính giá 500 USD trong khi lương tháng bình quân của công chức ở Lào là 25-30 USD.
ILC đào tạo khaỏng 160 học viên mỗi năm, mỗi lớp học có từ 16 đến 18 học viên trẻ. Trung tâm có 10 máy tính và thông thường có 2 hay 3 chiếc chờ sửa chữa, nên thường hai học viên phải dùng chung một máy. Họ học cách sử dụng các ứng dụng Microsoft như Word hay Excel, cách lướt web và email.
Trung tâm này không được nhận tiền từ ngân sách nhà nước. Họ thu một ít từ những người không phải là học viên đến sử dụng máy tính, nhưng khoản này rất ít ỏi bởi tốc độ kết nối Internet chậm chạp và việc kết nối cũng khó khăn.
Nhưng điều đó không làm nản lòng các học viên. Nhiều lúc, có cả một nhóm vây xung quanh một chiếc máy tính, xem người thao tác đang làm gì. "Em muốn trở thành một cô gái hiện đại, dùng máy tính em có thể học được nhiều thứ và gặp nhiều người trên mạng. Thật là thú vị", cậu bé Vilayvanh Photavong 14 tuổi nói. "Em rất vui vì có cơ hội học các kỹ năng máy tính".
Lúc đầu, Dalavanh cũng như các bạn khác cảm thấy rất khó khăn khi học bởi rào cản tiếng Anh. Nhưng cô bé nói rằng điều đó khiến cô học tiếng tốt hơn, vả lại, khi dùng máy tính, "có từ nào không biết em có thể tra được ngay".
Phommady cho biết học sinh ở ILC rất ham học, nhưng trung tâm cần tiền để mở rộng và sắm một chảo vệ tinh để có thể kết nối với tốc độ cao hơn.
Cách Savanakhat 270 km về phía đông, bên con đường quốc lộ hai làn nơi ô tô thường phải dừng để nhường đường cho bò, dê, gà , lợn... đi qua, là thành phố Pakse, thủ phủ của tỉnh Champasak. Nằm ở nơi hợp lưu giữa sông Se và sông Mekong, Pakse là thành phố thương mại nhộn nhịp với một ngôi chợ lớn ở trung tâm và nhiều biệt thự kiểu Pháp.
ILC ở đây tương đối rộng, phòng có trang bị máy lạnh nằm trong trường trung học Pakse. Giống như người chị em ở Savanakhat, ILC này có số máy tương tự, một máy in và máy quét, tốc độ kết nối qua đường điện thoại cũng chậm và không ổn định.
Trung tâm được thành lập năm 2001 nhờ sự hỗ trợ của một tổ chức phi lợi nhuận. Tuy nhiên, giám đốc Bounprasong Phanmanivong cho biết họ đang tự kiếm tiền trang trải cho hoạt động bằng cách mở các lớp tin học trong 3 tháng hè, với học phí 25 USD mỗi tháng. Thường mỗi lớp có 20 học viên với hai máy tính.
Họ được học 1,5 tiếng mỗi ngày, nhưng sau giờ học được sử dụng maý với giá rẻ hơn, nhưng tốc độ đường truyền chậm hơn so với ở các quán cà phê trong thành phố, nơi có tốc độ 256 kbps.
"Em thích làm việc với máy tính", Vannapha Phommasone, 17 tuổi, nói. Gương mặt cô sáng lên khi nhìn thấy một bức ảnh phong cảnh Hong Kong hay châu Âu gì đó trên màn hình. "Em có thể thấy những điều chưa bao giờ thấy. Em thấy những nơi mà em ước ao được đến học".
Vannapha dự định lên Vientian học tiếp và sau đó quay về Pakse làm giáo viên. Các sinh viên khác còn muốn đi học thêm ở Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc và thậm chí là Australia, Bounprasong cho biết. Anh ước tính có tới 20% trong tổng số 2000 học viên ở đây có máy tính tại nhà, nhiều hơn năm ngoái 5%.
Bounprasong học vi tính ở Pakse, nhưng anh đã được chính phủ chọn là một trong hai người đi học nâng cao ở Nhật Bản. Mục tiêu của anh là giúp các giáo viên khác dạy vi tính cho học sinh Lào. Rất giỏi tiếng Anh, Bounprasong còn dạy thêm từ vựng cho học viên, khiến việc học của các em dễ dàng hơn.
"Nhờ máy tính, các em không chỉ được học về đất nước Lào, mà còn hiểu biết hơn thế giới xung quanh. Chưa bao giờ các em được học những điều phong phú như vậy. Mở một trung tâm đào tạo như thế này cũng giống như mở một cánh cửa tri thức mà trước kia bị đóng kín", Bounprasong nói.
T. Huyền (theo Asia Times)